ท่ามกลางวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ทำให้อุณหภูมิโลกทำสถิติใหม่อย่างต่อเนื่อง เมืองใหญ่ทั่วโลกกำลังเผชิญกับศัตรูเงียบที่เร่งให้อากาศร้อนระอุยิ่งขึ้น นั่นคือ ปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง (Urban Heat Island effect – UHI)
ในสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยตึกสูง ถนนลาดยาง และสิ่งปลูกสร้างคอนกรีต วัสดุเหล่านี้จะทำหน้าที่เป็นฟองน้ำดูดซับรังสีความร้อนจากดวงอาทิตย์ไว้ตลอดวัน และค่อยๆ แผ่ความร้อนสะสมออกมาในยามค่ำคืน ทำให้ใจกลางเมืองมีอุณหภูมิสูงกว่าพื้นที่ชนบทอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้การเปิดเครื่องปรับอากาศพุ่งสูงขึ้น ยิ่งปล่อยความร้อนทิ้งสู่ชั้นบรรยากาศและเพิ่มการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นวงจรอุบาทว์
สิงคโปร์ ประเทศเกาะในเขตร้อนชื้นที่มีพื้นที่จำกัดและประชากรหนาแน่น จึงริเริ่มแนวทางแก้ปัญหาแบบ Passive Cooling การระบายความร้อนโดยไม่พึ่งพาพลังงานกล ผ่านโครงการนำร่องทาสีสะท้อนความร้อนชนิดพิเศษ ให้กับแฟลตที่พักอาศัยของการเคหะแห่งชาติ จำนวน 130 อาคาร รวมถึงทางเท้าในย่านแทมปิเนส (Tampines)
สีสะท้อนความร้อนที่นำมาใช้งานนี้ พัฒนาขึ้นจากความร่วมมือระหว่างการเคหะแห่งชาติสิงคโปร์และนักวิจัยจาก Nanyang Technological University (NTU) โดยผสานคุณสมบัติทางฟิสิกส์ 2 ประการสำคัญ:
- Solar Reflectance – การสะท้อนรังสีอาทิตย์ เคลือบสารเติมแต่งระดับอนุภาคที่ทำหน้าที่สะท้อนรังสีอินฟราเรด ออกไปสู่ชั้นบรรยากาศทันทีที่กระทบพื้นผิว แทนที่จะปล่อยให้ความร้อนแทรกซึมเข้าสู่เนื้อมวลคอนกรีต
- Thermal Emittance – การคายความร้อน มีค่าการปลดปล่อยรังสีความร้อนสูง ทำให้พื้นผิวที่สะสมความร้อนไว้สามารถคายพลังงานความร้อนออกได้อย่างรวดเร็ว
จุดเด่นเชิงนวัตกรรมคือ ตัวสีไม่จำเป็นต้องเป็นสีขาวสะท้อนแสงแสบตา แต่สามารถผสมเฉดสีพาสเทลและสีสันของชุมชนได้ตามปกติ ทำให้การปรับปรุงภูมิทัศน์เมืองยังคงกลมกลืนและสวยงาม
หลังการเก็บข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์ภาคสนาม
- ลดอุณหภูมิแวดล้อมได้สูงสุด 2°C บริเวณทางเท้า พื้นที่ส่วนกลาง และอากาศรอบกลุ่มอาคารมีความร้อนสะสมลดลงชัดเจนทั้งช่วงกลางวันและกลางคืน
- ลดภาระคาร์บอนฟุตพริ้นท์ เมื่อผนังคอนกรีตไม่กักเก็บความร้อน อุณหภูมิภายในห้องพักอาศัยจะลดลงตาม ส่งผลให้เครื่องปรับอากาศในแต่ละครัวเรือนทำงานน้อยลง ช่วยตัดวงจรการใช้กระแสไฟฟ้าและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางอ้อม
จากความสำเร็จในย่านแทมปิเนส รัฐบาลสิงคโปร์ได้เดินหน้าขยายผลภายใต้ HDB Green Towns Programme โดยตั้งเป้าทาสีสะท้อนความร้อนให้กับอาคารพักอาศัยสาธารณะทั่วประเทศให้เสร็จสิ้นภายในปี 2030
โครงการนี้สะท้อนบทเรียนสำคัญว่า การรับมือกับวิกฤตภูมิอากาศ ไม่จำเป็นต้องสร้างเทคโนโลยีซับซ้อนเสมอไป แต่วัสดุศาสตร์ขั้นพื้นฐานอย่าง “การทาสี” หากถูกออกแบบและประยุกต์ใช้อย่างแม่นยำ ก็สามารถสร้างแรงกระเพื่อมเชิงสิ่งแวดล้อมในระดับเมืองได้อย่างมหาศาลค่ะ
ขอบคุณข้อมูลจาก Housing & Development Board (HDB), Singapore – HDB Green Towns Programme: Cool Coatings Initiative and Urban Heat Mitigation.
